Alternatif Destekleyici İletişim Sistemi (ADİS), sınırlı sözel becerilere sahip olan veya sözel yollarla iletişim kurma yeteneği olmayan bireylerin etkili bir şekilde etkileşim kurmasını sağlayan tüm yöntem, araç ve stratejileri kapsayan bir disiplindir. ADİS, bireylerin kendi iletişim yeteneklerini geliştirmeyi, genişletmeyi ve bu sayede sosyal katılımlarını ve yaşam kalitelerini artırmayı hedefler.
Günlük yaşamda dahi hepimiz farkında olmadan ADİS kullanırız. Örneğin; bir not karalamak, başparmakla onay işareti yapmak ya da vücut dili ve mimiklerle odaya anlamlı bir bakış atmak, sözlü iletişimin yerine geçen veya onu destekleyen ADİS biçimleridir.
Bu alanın uluslararası alandaki öncüsü, 1983 yılında kurulan Uluslararası Destekleyici ve Alternatif İletişim Derneği (ISAAC) olup, karmaşık iletişim ihtiyaçları olan bireylere hizmet etmek üzere çalışmaktadır.
ADİS sistemi, işlevsellik açısından iki temel bileşene ayrılır:
Bu sistemler, bireyin mevcut doğal konuşmasını desteklemek ve daha anlaşılır hale getirmek için kullanılır. Doğal konuşmanın yerini almaz, ancak etkinliğini artırır.
Örnek: Sınırlı ses gücüne sahip bir bireyin sesini yükseltmeye yarayan taşınabilir bir amplifikatör, konuşma sesini artırarak iletişim etkinliğini destekler.
Bu sistemler, doğal konuşmanın yerini almak üzere tasarlanmıştır ve bireyin birincil iletişim yöntemi olarak işlev görür. Genellikle sözlü ifade yeteneği olmayan veya çok kısıtlı olan bireyler tarafından kullanılır.
Örnek: Kullanıcının yazılı metni sese dönüştürmesini sağlayan metin-konuşma yazılımları veya resimli iletişim panoları bu kategoriye girer.
Başlangıçta bu alan "Destekleyici İletişim" olarak adlandırılsa da, araçların konuşmayı hem destekleyebileceği hem de onun yerine geçebileceği gerçeğini vurgulamak amacıyla "Alternatif" terimi eklenmiştir.
ADİS kullanıcıları, iletişim bozukluklarının türü ve süresine göre iki ana başlıkta incelenebilir:
Bunlar; inme (felç), travmatik beyin hasarı veya amyotrofik lateral skleroz (ALS) gibi geçici veya iyileşme potansiyeli olan durumlar yaşayan kişilerdir. Doğal iletişim yetenekleri düzelene kadar ADİS cihazlarını kullanırlar.
Bunlar; otizm spektrum bozukluğu, serebral palsi veya şiddetli çocukluk çağı konuşma apraksisi gibi doğuştan veya kronik bozuklukları olan bireylerdir. Bu kişiler, iletişim yardımına uzun yıllar veya ömür boyu ihtiyaç duyarlar.
ADİS araçları, sahip oldukları teknoloji düzeyine göre üç ana kategoriye ayrılır:
| Kategori | Özellikler | Örnekler |
|---|---|---|
| Yüksek Teknoloji | Dijital, dinamik ekranlı, genişletilebilir kelime dağarcığı sunan sistemler. | Konuşma Üreten Cihazlar (SGD), metin okuma yazılımına sahip tabletler (örneğin iPad), Gözle Takip Sistemleri. |
| Düşük Teknoloji | Elektronik olmayan, sabit ve sınırlı sayıda 'statik' ekran içeren basit araçlar. | Resimli iletişim panoları (PECS), iletişim defterleri, çizim araçları. |
| Teknoloji Yok | Herhangi bir dış araç kullanmaksızın bireyin kendi bedenini kullandığı yöntemler. | İşaret dili, jestler, mimikler, beden dili, seslendirmeler. |
ADİS’in etkili kullanımı için gerekli olan kelime hazinesi, iki temel kategoriye ayrılarak yapılandırılır:
ADİS, bu araç ve stratejiler bütünüyle, kullanıcının iletişim yeteneklerini en üst düzeye çıkarmayı ve herkesin etkili bir şekilde iletişim kurabilmesini sağlamayı amaçlar.
Not: Bu akademik içerik, Alternatif Destekleyici İletişim Sistemleri (ADİS) alanındaki temel kavramları özetlemektedir.
